Radar
Tanım
Radar (Radio Detection and Ranging), radyo dalgaları gönderip yansımalarını analiz ederek uçakları tespit etmek, konumlandırmak ve takip etmek için kullanılan yer tabanlı bir sistemdir. Hava trafik kontrolünde (ATC) radar, uçakların konum ve hareketlerinin gerçek zamanlı izlenmesini sağlar ve gözetim ile ayırma hizmetlerinin temelini oluşturur.
Radar türleri
| Tür | Ad | İşlev |
|---|---|---|
| Birincil Radar (PSR) | Pasif tespit | Yansıyan sinyaller kullanarak konumu ölçer; herhangi bir nesneyi tespit eder (uçak, arazi, kuşlar) |
| İkincil Gözetim Radarı (SSR) | İşbirlikçi | Uçak kimliği, irtifa ve diğer verileri almak için uçak üstü transponderlere sorgu gönderir |
| Monopulse İkincil Radar | Yüksek hassasiyet | Daha yüksek doğrulukla Mode S takibi için gelişmiş SSR |
Birincil Radar (PSR)
- Uçak sistemlerine bağlı değildir
- Radar demetini yansıtan herhangi bir nesneyi tespit eder
- Azimut (kerteriz) ve mesafe sağlar, ancak irtifa veya kimlik sağlamaz
- Askeri, yedek veya işbirlikçi olmayan hedef tespiti için kullanılır
- Gürültüye (örn. hava durumu, arazi) duyarlıdır
İkincil Radar (SSR)
- Uçağın bir transponder taşımasını gerektirir
- Uçak kimliğini (squawk) ve basınç irtifasını (Mode C) sağlar
- Mode S ile ayrıca heading, groundspeed ve callsign de gönderir
- Kontrolör ekranlarında hedef etiketlemesine izin vererek açıklığı ve tepkiyi iyileştirir
Fraseoloji örnekleri
- “Radar contact” → ATC has identified your aircraft on radar
- “Resume own navigation” → Radar vectors are no longer provided
- “Radar service terminated” → Aircraft leaving radar coverage or switching to procedural control
Radar vektörleme
ATC, sıralama, ayırma veya trafik kaçınması için uçaklara heading verebilir.
Tipik talimatlar şunları içerir:
- “Turn left heading 210”
- “Fly heading 060 for spacing”
Radar vektörleme, özellikle yoğun terminal bölgelerinde, yaklaşma ve ayrılış safhalarında yaygındır.
Radar tanımlama yöntemleri
- Squawk Ident → Kontrolör, pilota IDENT düğmesine basmasını söyler
- Konum eşleştirme → Kontrolör, konum raporunu radar dönüşüyle eşleştirir
- SSR kod tahsisi → ATC, uçuş planına bağlı ayrık bir squawk kodu tahsis eder
- Kalkış eşleştirmesi → Bilinen zaman ve pist kalkışı, kesin kimliklendirmeye olanak sağlar
Radarın sınırlamaları
- Yalnızca görüş hattı: radar kapsaması, uçağın irtifasına ve araziye bağlıdır
- Tüm hava sahası radar kapsamı altında değildir: özellikle dağlık veya uzak bölgelerde
- Radar ayırma minimumları korunmalıdır (örn. yatay 3-5 NM, dikey 1,000 ft)
Sağlanan radar hizmetleri
- Trafik sıralama ve aralık sağlama
- Yaklaşımlar için vektörleme
- Hava durumu kaçınma rehberliği
- Çatışma çözümleme tavsiyeleri
- Hava sahası sektörleri arasında geçiş
Modern gelişmeler
- Mode S radar ağları gelişmiş gözetimi destekler
- ADS-B ve multilaterasyon, bazı FIR'larda radarı desteklemekte veya onun yerini almaktadır
- Radar ekranı otomasyonu, callsign, level, speed ve intent gösteren veri etiketleri sağlar
